Luật Dược xếp việc cho thuê, cho mượn, thuê, mượn chứng chỉ hành nghề dược vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm; người đứng tên phụ trách chuyên môn của nhà thuốc phải thực sự làm công việc chuyên môn đó, không chỉ cho mượn tên trên giấy tờ. Dược sĩ đứng tên mà không có mặt vẫn chịu trách nhiệm về hoạt động chuyên môn của nhà thuốc, và có thể bị xử lý cả về hành chính lẫn liên quan tới chứng chỉ, tuỳ mức độ vi phạm theo quy định hiện hành.
Bài này dành cho dược sĩ mới ra trường được mời "đứng tên lấy phí", cho chủ nhà thuốc không phải dược sĩ đang tìm người phụ trách, và cho sinh viên dược muốn hiểu trách nhiệm của nghề trước khi đi làm. Phần chi tiết như điều kiện chứng chỉ, thời gian phải có mặt, cách uỷ quyền khi vắng, bạn cần đối chiếu Luật Dược, các văn bản hướng dẫn và yêu cầu GPP hiện hành.
Người phụ trách chuyên môn của nhà thuốc làm những gì
Mỗi nhà thuốc phải có người phụ trách chuyên môn về dược đáp ứng điều kiện về bằng cấp, thời gian thực hành và có chứng chỉ hành nghề phù hợp theo quy định. Đây không phải chức danh danh dự. Người này chịu trách nhiệm về việc thuốc được nhập từ nguồn hợp pháp, được bảo quản đúng điều kiện, được bán đúng quy định về kê đơn, được tư vấn đúng, và về việc theo dõi, thu hồi thuốc khi có thông báo.
Trong vận hành thực tế, người phụ trách chuyên môn là người xây dựng và duy trì các quy trình thao tác chuẩn của nhà thuốc, đào tạo và giám sát nhân viên, kiểm tra đơn thuốc, xử lý tình huống khó ở quầy, theo dõi phản ứng có hại và sai sót, làm việc với đoàn kiểm tra. Nói gọn, nếu nhà thuốc là một cơ sở chuyên môn thì người phụ trách là người giữ chuyên môn của cơ sở đó.
Vì vậy, quy định yêu cầu người phụ trách phải có mặt trong thời gian nhà thuốc hoạt động, hoặc có cơ chế uỷ quyền cho người đủ điều kiện khi vắng mặt theo đúng quy định. Một người chỉ ghé qua khi có đoàn kiểm tra thì không thể làm được những việc trên, và khi có sự cố, khoảng trống đó lộ ra ngay.
Vì sao "đứng tên lấy phí" là bẫy với dược sĩ trẻ
Bạn chịu trách nhiệm cho việc mình không kiểm soát. Nhà thuốc bán thuốc kê đơn không đơn, nhập hàng không rõ nguồn, bảo quản sai: tất cả nằm trong phạm vi trách nhiệm của người phụ trách chuyên môn trên giấy tờ, dù bạn không hề biết.
Chứng chỉ là tài sản nghề nghiệp lâu dài. Khi bị xử lý liên quan tới chứng chỉ hành nghề, ảnh hưởng không chỉ ở nhà thuốc đó mà ở cả con đường nghề nghiệp sau này của bạn. Khoản phí đứng tên hằng tháng không bù được điều đó.
Rủi ro khi có hậu quả với người bệnh. Nếu thuốc giả hay sai sót tại nhà thuốc gây hại nghiêm trọng cho người bệnh, trách nhiệm có thể vượt xa mức xử phạt hành chính. Người đứng tên khó chứng minh mình không liên quan.
Không thể kiểm soát nhân viên mình chưa từng gặp. Nhân viên bán thuốc tại nhà thuốc đó có thể chưa từng được bạn đào tạo, nhưng họ đang hành nghề dưới tên bạn.
Thoả thuận miệng không bảo vệ bạn. Lời hứa "có chuyện gì anh lo hết" của chủ nhà thuốc không có giá trị trước cơ quan quản lý. Trách nhiệm chuyên môn gắn với người, không chuyển nhượng được bằng thoả thuận riêng.
Phân biệt làm phụ trách chuyên môn thật và cho mượn tên
Ranh giới không phải lúc nào cũng rõ, nhất là ở nhà thuốc nhỏ, ca làm linh hoạt. Bảng dưới gợi ý các dấu hiệu, mang tính tham khảo; điều kiện cụ thể theo quy định hiện hành.
| Khía cạnh | Phụ trách chuyên môn thật | Dấu hiệu cho mượn tên |
|---|---|---|
| Có mặt | Có mặt theo thời gian hoạt động hoặc có uỷ quyền hợp lệ khi vắng | Chỉ đến khi có đoàn kiểm tra hoặc không bao giờ đến |
| Quy trình | Tự viết hoặc duyệt quy trình, nắm rõ nội dung | Không biết nhà thuốc có những quy trình gì |
| Nhập hàng | Biết nhà cung cấp, kiểm hoá đơn chứng từ | Chủ nhà thuốc tự nhập, không qua tay |
| Nhân viên | Trực tiếp đào tạo, giám sát, biết tên từng người | Chưa từng gặp nhân viên quầy |
| Hồ sơ | Ký và theo dõi sổ sách chuyên môn định kỳ | Ký một lần lúc xin giấy phép rồi thôi |
| Thu nhập | Lương theo công việc thực tế | Khoản phí cố định cho việc "đứng tên" |
Nếu bạn nhận ra mình đang ở cột phải, việc nên làm là chấm dứt sớm theo đúng thủ tục, yêu cầu nhà thuốc làm thủ tục thay đổi người phụ trách chuyên môn với cơ quan quản lý, và giữ lại bằng chứng về thời điểm bạn chấm dứt.
Nếu bạn là chủ nhà thuốc không phải dược sĩ
Nhiều nhà thuốc do người không có chuyên môn dược đầu tư và vận hành phần kinh doanh. Điều đó được phép, miễn là phần chuyên môn được giao đúng người và người đó thật sự làm việc. Gợi ý cho chủ đầu tư:
- Tuyển người phụ trách chuyên môn như tuyển một vị trí quản lý thật, với thời gian làm việc, quyền hạn và trách nhiệm ghi rõ trong hợp đồng.
- Trao cho người phụ trách quyền quyết định về chuyên môn, gồm cả quyền từ chối nhập một lô hàng hay từ chối bán một đơn, không phụ thuộc chỉ tiêu.
- Tính chi phí người phụ trách vào kế hoạch kinh doanh ngay từ đầu, thay vì tìm cách tiết kiệm bằng "thuê tên".
- Thống nhất cách uỷ quyền khi người phụ trách vắng mặt theo đúng quy định hiện hành, và chỉ uỷ quyền cho người đủ điều kiện.
- Họp định kỳ với người phụ trách để nắm tình hình chuyên môn, các sai sót đã xảy ra và cách khắc phục.
Một nhà thuốc có người phụ trách chuyên môn làm thật thường qua các đợt kiểm tra GPP nhẹ nhàng hơn, ít sai sót hơn, và có lợi thế lâu dài về uy tín với khách trong khu vực.
Câu hỏi nên đặt ra trước khi nhận vị trí phụ trách chuyên môn
Với dược sĩ được mời làm phụ trách chuyên môn, buổi trao đổi đầu tiên với chủ nhà thuốc là lúc tốt nhất để làm rõ mọi thứ. Một số câu hỏi nên đặt ra, và nên có câu trả lời bằng văn bản:
- Người phụ trách phải có mặt bao nhiêu giờ mỗi ngày, ai thay khi vắng, người thay có đủ điều kiện nhận uỷ quyền theo quy định không?
- Ai quyết định nhập hàng từ nhà cung cấp nào, và người phụ trách có quyền từ chối một lô hàng không rõ nguồn gốc không?
- Nhà thuốc đã có những quy trình thao tác chuẩn nào, ai viết, lần rà soát gần nhất là khi nào?
- Nhân viên quầy hiện có trình độ gì, ai đào tạo họ, và người phụ trách có quyền đề xuất thay đổi nhân sự không?
- Nhà thuốc có chỉ tiêu doanh số không, thưởng tính theo gì, có sản phẩm nào được ưu tiên bán không?
- Nhà thuốc đang dùng phần mềm gì, có tính năng AI gợi ý bán kèm không, ai cấu hình nó?
- Kết quả các lần kiểm tra gần nhất ra sao, có vi phạm nào chưa khắc phục không?
Câu trả lời mơ hồ ở những câu này thường là dấu hiệu cho thấy vị trí đó thực chất là cho mượn tên. Một chủ nhà thuốc nghiêm túc sẽ coi các câu hỏi này là dấu hiệu tốt về người mình định tuyển.
AI không thay được người phụ trách chuyên môn
Gần đây xuất hiện suy nghĩ rằng có phần mềm có AI tra cứu, cảnh báo tương tác, nhắc hạn dùng thì nhà thuốc không cần dược sĩ có mặt thường xuyên. Đây là hiểu sai cả về pháp lý lẫn về nghề. Về pháp lý, yêu cầu người phụ trách chuyên môn có mặt là yêu cầu với con người có chứng chỉ, không có điều khoản nào cho phép thay bằng phần mềm.
Về nghề, những việc quan trọng nhất của người phụ trách lại là những việc AI không làm được: nhìn người bệnh trước quầy và nhận ra họ đang mệt hơn mức họ kể, quyết định từ chối bán khi có dấu hiệu bất thường, khuyên đi cấp cứu khi thấy đau ngực, khó thở, lơ mơ, và chịu trách nhiệm cho quyết định đó. AI chỉ là công cụ tra cứu và nhắc việc; nó không có chứng chỉ, không có trách nhiệm, và không ký tên vào hồ sơ nào.
Ngược lại, người phụ trách chuyên môn làm thật có thể dùng AI để làm tốt hơn: soạn nháp quy trình, chuẩn bị tài liệu đào tạo, tóm tắt văn bản quy định mới để đọc nhanh rồi đối chiếu bản gốc. Khi soạn với AI, không đưa dữ liệu khách, đơn thuốc có tên hay số liệu kinh doanh nhạy cảm của nhà thuốc vào công cụ công cộng.
Khi đã lỡ đứng tên và muốn rút ra
Nếu bạn đã lỡ nhận đứng tên và giờ muốn chấm dứt, đừng chỉ im lặng không đến nữa. Về giấy tờ, bạn vẫn là người phụ trách cho tới khi thủ tục thay đổi được hoàn tất với cơ quan quản lý. Hãy thông báo bằng văn bản cho chủ nhà thuốc về việc chấm dứt, giữ lại bản lưu, và theo dõi việc nhà thuốc làm thủ tục thay đổi người phụ trách.
Trong khoảng thời gian chờ, nếu biết nhà thuốc đang có vi phạm nghiêm trọng, như bán thuốc không rõ nguồn gốc, bạn cần cân nhắc trách nhiệm của mình với an toàn người bệnh. Đây là tình huống pháp lý cụ thể, nên hỏi luật sư thay vì tự xoay xở; trên AI Cố Vấn có mục hỏi luật sư cho những trường hợp như vậy.
Với sinh viên dược và dược sĩ mới ra trường: khi được mời đứng tên, câu hỏi nên đặt ra là "mình có thật sự làm công việc phụ trách ở đó không". Nếu câu trả lời là không, lời từ chối hôm nay rẻ hơn rất nhiều so với hậu quả về sau.
Câu hỏi thường gặp
Cho mượn chứng chỉ hành nghề dược bị xử lý thế nào?
Luật Dược xếp việc cho thuê, cho mượn, thuê, mượn chứng chỉ hành nghề dược vào nhóm hành vi bị nghiêm cấm. Mức xử phạt hành chính và các hình thức xử lý liên quan tới chứng chỉ được quy định trong văn bản xử phạt hiện hành, có thể thay đổi, nên bạn cần tra bản mới nhất hoặc hỏi luật sư.
Người phụ trách chuyên môn có phải có mặt suốt giờ mở cửa không?
Quy định yêu cầu người phụ trách chuyên môn có mặt trong thời gian hoạt động hoặc thực hiện uỷ quyền đúng quy định khi vắng mặt. Điều kiện uỷ quyền và người được uỷ quyền phải đáp ứng yêu cầu theo văn bản hiện hành, bạn nên đối chiếu cụ thể trước khi sắp xếp ca.
Một dược sĩ có thể phụ trách chuyên môn cho nhiều nhà thuốc không?
Nguyên tắc chung là người phụ trách chuyên môn phải thực hiện được nhiệm vụ tại cơ sở mình phụ trách, nên việc đồng thời phụ trách nhiều cơ sở bị giới hạn theo quy định. Hãy kiểm văn bản hiện hành về phạm vi hành nghề trước khi nhận bất kỳ vị trí nào.
Chủ nhà thuốc không phải dược sĩ thì có được bán thuốc không?
Chủ đầu tư có thể không phải dược sĩ, nhưng hoạt động chuyên môn của nhà thuốc phải do người có trình độ và chứng chỉ phù hợp phụ trách. Người bán thuốc tại quầy cũng phải đáp ứng yêu cầu về trình độ theo quy định. Phần chuyên môn không thể do người không đủ điều kiện quyết định.
Phần mềm có AI có thay được dược sĩ phụ trách không?
Không. Yêu cầu về người phụ trách chuyên môn là yêu cầu với con người có chứng chỉ hành nghề, chịu trách nhiệm pháp lý. Phần mềm chỉ hỗ trợ tra cứu, nhắc việc, quản lý kho; mọi quyết định chuyên môn và trách nhiệm vẫn thuộc về dược sĩ.
Sinh viên dược đang thực tập có được đứng tên nhà thuốc không?
Không. Người phụ trách chuyên môn phải có văn bằng, thời gian thực hành và chứng chỉ hành nghề theo quy định, sinh viên chưa đáp ứng các điều kiện đó. Thời gian thực tập là lúc nên học kỹ trách nhiệm của vị trí này để sau này làm đúng.