Một buổi "hội thảo chăm sóc sức khoẻ" có quà tặng, có đo huyết áp miễn phí, có "chuyên gia" nói chuyện thân tình, rồi kết thúc bằng lời mời mua một liệu trình sản phẩm giá rất cao: đây là kịch bản bán hàng nhắm vào người cao tuổi đã tồn tại nhiều năm, song song với các cuộc gọi điện "tư vấn sức khoẻ" tới tận nhà. Khác với livestream, hình thức này gặp mặt trực tiếp hoặc nói chuyện riêng qua điện thoại, nên áp lực lên người lớn tuổi càng lớn.
Bài này giúp con cháu, dược sĩ và chính người lớn tuổi nhận ra mô thức, biết cách từ chối, và biết làm gì khi đã lỡ ký mua. Không phải buổi tư vấn sức khoẻ cộng đồng nào cũng là chiêu bán hàng; bài tập trung vào những dấu hiệu giúp phân biệt. Bài không nêu tên công ty, sản phẩm hay địa điểm cụ thể nào.
Mô thức quen thuộc của các buổi hội thảo bán hàng
Lời mời thường đến qua người quen trong khu phố, tờ rơi phát ở chợ, hoặc cuộc gọi báo "bác được chọn tham gia chương trình tri ân". Địa điểm là một hội trường thuê, một nhà hàng, đôi khi là ngay khu sinh hoạt cộng đồng. Người tới được đón tiếp chu đáo, có xe đưa đón, có bữa ăn nhẹ, có quà như chăn, nồi, gói gạo. Không khí ấm áp, nhân viên gọi "ông bà", "cô chú" rất ngọt.
Phần chính của buổi là một người tự giới thiệu là bác sĩ, chuyên gia hoặc giảng viên, nói về các bệnh tuổi già: xương khớp, tim mạch, tiểu đường, trí nhớ. Có thể kèm đo huyết áp, đo đường huyết, "quét sức khoẻ" bằng máy lạ, rồi báo cho từng người một kết quả đáng lo. Ngay sau đó, sản phẩm được giới thiệu như lời giải.
Phần chốt đơn diễn ra theo từng bàn. Nhân viên ngồi cạnh từng người, nhắc lại kết quả "đáng lo", đưa ra giá ưu đãi chỉ có trong hôm nay, đề nghị đặt cọc hoặc ký giấy. Người lớn tuổi đã nhận quà, đã ăn uống, đã được quan tâm suốt buổi, nên thấy ngại từ chối. Nhiều người ký mua những liệu trình mà chính họ không định mua khi bước vào.
Buổi tư vấn sức khoẻ thật và buổi bán hàng trá hình
Cùng mang tên chăm sóc sức khoẻ, hai loại buổi có những điểm khác nhau khá rõ. Bảng dưới giúp con cháu hỏi bố mẹ đúng chỗ khi nghe kể về một buổi như vậy.
| Điểm so sánh | Buổi tư vấn sức khoẻ cộng đồng | Buổi bán hàng trá hình |
|---|---|---|
| Ai tổ chức | Trạm y tế, bệnh viện, hội đoàn có tên rõ, thông báo qua kênh chính thức | Công ty không rõ tên hoặc tên chung chung, mời qua người quen, tờ rơi |
| Quà tặng | Thường không có, hoặc là tài liệu hướng dẫn | Quà giá trị, có điều kiện tham dự hết buổi |
| Người nói chuyện | Có họ tên, nơi công tác kiểm chứng được | Xưng chuyên gia, bác sĩ nhưng thông tin mơ hồ |
| Kết quả đo | Khuyên đi khám ở cơ sở y tế nếu có bất thường | Dùng kết quả để giới thiệu sản phẩm ngay tại chỗ |
| Kết thúc buổi | Phát tài liệu, giải đáp câu hỏi | Chốt đơn theo bàn, giá chỉ có trong hôm nay, đặt cọc |
| Thái độ với thuốc đang dùng | Nhắc dùng đúng theo bác sĩ | Gợi ý thuốc tây hại, sản phẩm thay được thuốc |
Dấu hiệu rõ nhất là có bán hàng tại chỗ kèm áp lực thời gian. Một buổi giáo dục sức khoẻ đúng nghĩa không cần người nghe quyết định mua gì trong ngày.
Cuộc gọi "tư vấn sức khoẻ" tới tận nhà
Người gọi biết khá nhiều về người nghe. Họ gọi đúng tên, biết tuổi, đôi khi biết cả bệnh đang điều trị. Thông tin này có thể đến từ danh sách bị mua bán, từ lần tham dự hội thảo trước, hoặc từ đơn hàng cũ. Biết tên không chứng minh họ là người của bệnh viện.
Tự xưng thuộc bệnh viện, viện nghiên cứu, chương trình của nhà nước. Cách xưng này tạo cảm giác chính thống. Cơ sở y tế thật thường không gọi điện bán sản phẩm cho người dân.
Gọi lặp lại, kéo dài, thân tình. Người gọi hỏi thăm sức khoẻ nhiều lần, có khi mỗi tuần, trước khi mời mua. Với người lớn tuổi sống một mình, những cuộc gọi này dễ trở thành mối quan hệ được chờ đợi.
Mời mua liệu trình dài, giao hàng thu tiền tại nhà. Một liệu trình nhiều tháng được chia nhỏ nghe như rẻ, nhưng tổng số tiền thường rất lớn so với thu nhập của người già.
Khuyên giấu con cháu. Câu kiểu "con cái không hiểu đâu, bác cứ dùng rồi sẽ thấy" là dấu hiệu nghiêm trọng. Người tư vấn tử tế không bao giờ khuyên giấu gia đình.
Con cháu giúp bố mẹ thế nào
Cấm đoán ít khi hiệu quả, vì người lớn tuổi thấy mình bị coi là dễ lừa. Cách tốt hơn là chuẩn bị trước và cùng nhau đặt vài quy tắc đơn giản.
- Trò chuyện trước với bố mẹ về kiểu hội thảo và cuộc gọi này, kể như một chuyện thời sự, không ám chỉ bố mẹ dễ tin.
- Cùng thống nhất một quy tắc: không ký, không đặt cọc, không mua sản phẩm sức khoẻ nào trong ngày được mời; về nhà hỏi con cháu hoặc dược sĩ trước.
- Viết sẵn một câu từ chối để bố mẹ dùng: "Để hỏi bác sĩ đã rồi tính" là câu đủ dùng, không cần giải thích thêm.
- Cho bố mẹ số điện thoại của một người con dễ liên lạc nhất, và nhắc gọi ngay khi có ai mời mua sản phẩm giá cao.
- Định kỳ xem cùng bố mẹ tủ thuốc và các sản phẩm đang dùng, để phát hiện sớm những thứ mới mua.
- Đi cùng bố mẹ khám định kỳ, để bố mẹ có kênh hỏi chuyện sức khoẻ đáng tin, khỏi phải tìm tới người lạ.
Câu từ chối mẫu ở bước ba nên được con cháu viết lại theo đúng cách bố mẹ vẫn nói hằng ngày, thêm xưng hô quen miệng, để khi cần dùng câu đó bật ra tự nhiên chứ không như học thuộc.
Khi đã lỡ ký mua hoặc đặt cọc
Đừng trách bố mẹ. Người bán được đào tạo để tạo áp lực, và cảm giác xấu hổ khiến người lớn tuổi giấu chuyện ở lần sau. Việc đầu tiên là xem lại giấy tờ đã ký: đó là hợp đồng mua bán, phiếu đặt hàng hay chỉ là phiếu đăng ký; có điều khoản đổi trả, huỷ đơn không; tên và địa chỉ bên bán là gì.
Nếu hàng chưa giao, liên hệ bên bán bằng văn bản hoặc tin nhắn để huỷ, lưu lại bằng chứng. Nếu đã giao, kiểm sản phẩm: loại gì, có nhãn đầy đủ không, có câu khuyến cáo không phải là thuốc không. Khi bên bán không hợp tác, có thể phản ánh tới cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, quản lý thị trường hoặc cơ quan y tế địa phương. Với tranh chấp về tiền lớn, nên hỏi luật sư; trang AI Cố Vấn có thể giúp gia đình sắp xếp sự việc trước khi gặp luật sư.
Khi con cháu cần nhờ AI đọc giúp hợp đồng hay soạn thư đề nghị huỷ, hãy xoá tên, số căn cước, địa chỉ của bố mẹ trước khi dán vào chatbot. Câu lệnh mẫu: "Đây là nội dung một phiếu mua hàng đã bỏ thông tin cá nhân. Hãy chỉ ra các điều khoản về huỷ đơn, đổi trả, thời hạn, và soạn một thư ngắn đề nghị huỷ đơn, giọng lịch sự." Bản nháp cần được đọc lại và chỉnh theo sự thật.
Dược sĩ ở quầy giúp được gì
Dược sĩ nhà thuốc trong khu dân cư thường là người đầu tiên thấy kết quả của các buổi hội thảo: khách lớn tuổi mang tới một túi sản phẩm hỏi cách dùng, hoặc hỏi có nên ngừng thuốc huyết áp vì "chuyên gia" bảo vậy. Lúc này vai trò của dược sĩ là giữ cho khách không bỏ điều trị, xem sản phẩm thuộc loại gì, và khuyên mang tới bác sĩ.
Dược sĩ không nên kết luận sản phẩm là lừa đảo hay vô dụng; câu đó dễ bị hiểu thành phỉ báng và đặt nhà thuốc vào tranh chấp. Nói đúng giới hạn: sản phẩm này là thực phẩm bảo vệ sức khoẻ, không thay thuốc; cô chú đừng bỏ thuốc; giá trị của nó với bệnh của cô chú thì bác sĩ điều trị đánh giá được.
Nếu thấy nhiều khách trong khu cùng nhắc tới một buổi hội thảo, nhà thuốc có thể phản ánh tới cơ quan y tế hoặc quản lý thị trường địa phương, kèm mô tả chung về hình thức. Đây là cách nhà thuốc góp phần bảo vệ những khách hàng lớn tuổi quen thuộc của mình. Một tờ giấy nhỏ ghi danh sách thuốc khách đang dùng, đưa cho khách mang về, cũng giúp con cháu dễ kiểm khi bố mẹ có thêm sản phẩm mới.
Khi nào cần đi khám, khi nào phải cấp cứu
Nếu buổi hội thảo báo cho bố mẹ một "kết quả đáng lo" như huyết áp cao, đường huyết cao, mật độ xương thấp, hãy đưa bố mẹ đi khám ở cơ sở y tế để có kết quả đáng tin; đừng dựa vào máy đo tại hội trường. Nếu bố mẹ đã bỏ hoặc giảm thuốc điều trị theo lời khuyên ở đó, cần gặp bác sĩ điều trị sớm.
Gọi cấp cứu khi người lớn tuổi có dấu hiệu nặng: đau ngực, khó thở, yếu hoặc tê một bên người, méo miệng, nói khó, lơ mơ, ngất, co giật, nôn ra máu, phản ứng dị ứng toàn thân sau khi dùng sản phẩm. Mang theo sản phẩm đang dùng và danh sách thuốc.
Người lớn tuổi thường dùng nhiều thuốc cùng lúc, nên một sản phẩm mới thêm vào có thể gây tương tác. Trước khi dùng bất kỳ sản phẩm nào mua từ hội thảo hay qua điện thoại, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, mang theo cả sản phẩm lẫn danh sách thuốc đang dùng.
Câu hỏi thường gặp
Buổi khám sức khoẻ miễn phí có quà tặng có phải luôn là chiêu bán hàng không?
Không phải luôn luôn. Trạm y tế, bệnh viện hay hội đoàn vẫn tổ chức các buổi khám, tư vấn cộng đồng. Dấu hiệu đáng ngờ là bên tổ chức không rõ ràng, có quà giá trị kèm điều kiện, và kết thúc bằng việc chốt đơn sản phẩm tại chỗ.
Người gọi điện biết tên và bệnh của bố mẹ thì có phải người của bệnh viện không?
Không chắc. Thông tin cá nhân có thể bị thu thập hoặc mua bán. Cơ sở y tế thật thường không gọi điện bán sản phẩm. Nếu nghi ngờ, gác máy và tự gọi lại số chính thức của bệnh viện để hỏi.
Bố mẹ đã ký mua liệu trình thì có huỷ được không?
Tuỳ nội dung giấy tờ đã ký và thái độ của bên bán. Xem lại điều khoản huỷ, đổi trả, liên hệ bên bán bằng văn bản để đề nghị huỷ và lưu bằng chứng. Nếu không được, phản ánh tới cơ quan bảo vệ người tiêu dùng hoặc hỏi luật sư.
Máy "quét sức khoẻ" tại hội thảo có đáng tin không?
Không nên dựa vào kết quả đo tại các buổi bán hàng. Nếu được báo có bất thường, hãy đi khám ở cơ sở y tế để được kiểm tra bằng phương pháp đã được công nhận và được bác sĩ giải thích.
Làm sao để bố mẹ không thấy bị coi thường khi con cái can thiệp?
Nói chuyện như chia sẻ thông tin chung, không nhắm vào bố mẹ. Cùng đặt quy tắc hỏi lại trước khi mua thay vì cấm đoán. Đi cùng bố mẹ khám định kỳ để bố mẹ có người đáng tin để hỏi chuyện sức khoẻ.
Dược sĩ có nên nói thẳng sản phẩm mua ở hội thảo là đồ lừa đảo không?
Không nên. Dược sĩ không có căn cứ để kết luận như vậy. Nói đúng giới hạn: sản phẩm thuộc loại gì, không thay được thuốc, không bỏ thuốc đang dùng, và nên hỏi bác sĩ điều trị.